Muhabbet Kuşu Sesleri ve Davranışlarının Anlamı

Muhabbet kuşumu ilk eve getirdiğim gün ne yaptığını biliyor musunuz? Kafesin en uzak köşesine çekilip iki saat boyunca tek ses çıkarmadı. O sessizliği "sakinleşti" diye yorumlamıştım; oysa sonradan öğrendim ki muhabbet kuşunda sessizlik neredeyse hiçbir zaman iyi haber değildir. Aylar geçtikçe kulağım alıştı, mırıldanmayla cıvıldamayı, uyarıyla şikâyeti ayırt etmeye başladım. Şimdi mutfaktan bile hangi sesin ne anlama geldiğini tahmin edebiliyorum.

Muhabbet kuşu sesleri aslında oldukça sınırlı bir repertuvar; ama aynı ses, vücut diliyle birleştiğinde bambaşka anlamlar taşıyor. Aşağıda hem duyduklarınızı hem gördüklerinizi birlikte okumanız için deneyimimi olabildiğince somutlaştırdım.

Duyduğunuz Sesler ve Gerçek Anlamları

Bir kuşun sesini yorumlarken üç şeye bakıyorum: sesin ritmi, şiddeti ve hangi saatte çıktığı. Sabah 8'deki yüksek cıvıldama ile akşam 10'daki aynı cıvıldama tamamen farklı iki mesaj.

Mırıldanma, gevezelik ve tek başına şakıma

Kuşum kafesin içinde tünekte durup gözleri yarı kapalı, düşük sesle kendi kendine bir şeyler mırıldandığında içim rahat eder. Bu, kuş dilinde "her şey yolunda" demek. Genelde karnı doymuş, tüylerini az önce temizlemiş ve güvende hissediyor olur. Mırıldanmanın biraz daha yüksek, kesintisiz ve melodik hâli olan gevezelik ise özellikle erkek kuşlarda çok belirgin; aynada kendini görünce, radyo açıkken ya da pencerede serçe sesi duyunca uzun uzun konuşur. Bu sesleri kesmek için hiçbir şey yapmayın; tam tersine, ortamda hafif bir arka plan sesi bırakmak gevezeliği artırıyor.

Keskin ve tekrarlayan çığlık

Bir de "ciiik-ciiik-ciiik" diye giden, kulağı tırmalayan tekrarlı çığlık var. Bunu üç durumda duydum:

• Panik: Ani bir gölge, camdan geçen kuş, süpürge sesi. Kuş aynı anda kanatlarını kafese vuruyorsa kesin korkudur.
• Yalnızlık çağrısı: Odadan çıktığımda başlar, geri döndüğümde biter. Doğada sürüsünü kaybeden kuşun "neredesiniz?" sorusu bu.
• Talep: Su kabı boşsa, yem kabının içi kabuk dolmuşsa ısrarla çağırır. Ben kabı doldurunca susuyorsa mesele nettir.

Burada yaptığım en büyük hata, her çığlıkta hemen yanına koşmaktı. Kuş bunu öğrendi ve çığlığı bir düğmeye dönüştürdü. Sonrasında yöntemi değiştirdim: sessiz olduğu anlarda yanına gidip konuşmaya, çığlık sırasında ise sadece uzaktan sakin bir tonla cevap vermeye başladım. İki hafta içinde çağrı çığlıkları belirgin şekilde azaldı.

Gagayı gıcırdatma, tıklama ve tıslama

Akşam ışıkları kısınca duyduğum hafif "gırt gırt" gaga gıcırtısı, uyku öncesi tam bir rahatlama işareti. Gagayı tüneğe hızlı hızlı vurma ya da tüneği gagayla sürtme ise daha çok sınır çizmek, "bu alan benim" demek. Kısa, tıslamaya benzer bir ses ve aynı anda gaganın açılması ise net bir uyarı: dokunma. Bunu görürsem elimi geri çekiyorum, çünkü ısrar etmek güveni haftalar geri götürüyor.

Vücut Dili Olmadan Ses Yarım Kalır

Sesler bana ipucu veriyor, ama kararı vücut diline bakarak veriyorum. Aynı çığlığın korku mu istek mi olduğunu ayırt etmenin tek yolu bu.

Tüy pozisyonu ve gözler

Tüyler hafifçe kabarık, tek ayak yukarıda ve göz kapakları düşükse kuş dinleniyor. Tüyler sürekli kabarık, gün boyunca böyle duruyor, tüyler pürüzsüz görünmüyorsa bu bir hastalık işaretidir; kuşlar rahatsızlıklarını çok geç belli eder ve bunu genelde sessizleşerek yaparlar. Konuşkan bir kuşun bir günde susması, iştahının azalması ve kuyruk hareketiyle nefes alması durumunda beklemeye gerek yok, kuş hekimine gitmek gerekiyor. Gözbebeğinin hızlı büyüyüp küçülmesi ise heyecan veya yoğun ilgi anlamına gelir; genelde uzun uzun konuşurken görürüm.

Kanat, kuyruk ve baş hareketleri

Kanatları hafifçe açıp yerinde çırpma egzersizdir ve iyi bir işaret. Bir kanadı ve aynı taraf bacağını uzatıp gerinme de öyle. Kuyruğu yelpaze gibi açıp gövdesini yayması, gagayı öne uzatması saldırgan bir duruş; bunu iki kuş arasında ayna ya da yem kabı yüzünden yaşanan tartışmalarda çok gördüm. Başını eğip tepesini size doğru uzatması ise açık bir davet: "başımı kaşı".

Hızlı bakış tablosu

Sıkılan kuşun sesi değişiyor

Bir dönem kuşumun cıvı